Echt Wier! yn de parse

Altyd werkenber, selden ferrassend
SIETSE DE VRIES

Jan Arendz en Marijke Geertsma hawwe yn ’e rin fan ’e jierren, tusken de serieuze foarstellingen troch, suver wat in eigen foarm fan teater ûntwikkele. Se krûpe net yn ’e hûd fan troch in skriuwer betochte personaazjes, se hingje net de kabaretier út dy’t syn persoanlike libben of fisy op ’e wrâld oan de taskôgers útsutelet, nee, se geane der ris noflik foar sitten om it oer it eigen libben en dat fan de minsken yn ’e seal te hawwen.
Dy formule hat allinne kâns fan slagjen as de belibbingswrâld fan de spilers en it publyk fierhinne gearfalle. Wol, dêr mankearret it ek yn net oan. Jan en Marijke meie dan al withoelang in artystelibben liede, se binne tagelyk wol gewoan doarpsminsken bleaun dy’t hiel goed witte wat de trochsneed Fryske plattelânsbewenner dwaande hâldt. Itselde jildt foar skriuwer en âld -sjoernalist Bonne Stienstra.
Tema fan is relaasjes. Jan en Marijke foarmje al fjirtich jier in pear en it is hjoeddedei net mear fanselssprekkend dat minsken dy’t sa lang by elkoar binne dat ek oant de lêste siken ta bliuwe. En dus hawwe se har oan in net al te djoere relaasjeterapy weage.
It ferlet om te praten, de seks, it autoriden, it ophingjen fan it húskepapier, it komt allegear op it aljemint. It is tige werkenber – de seal siet woansdei fol mei itselde slach doarpsminsken as de beide akteurs en faak ek noch fan deselde leeftyd – dat der wurdt in soad gniisd en glimke. De mominten dat it publyk him de bûsen echt útskuort binne seldsumer. Dêrfoar bliuwe de relaasjewederwaardichheden fan Jan en Marijke te folle hingjen yn it werkenbere. Wat faak ûntbrekt is de ferrassende ynfalshoeke dy’t dat werkenbere yn in oar ljocht set.
Net alles yn giet oer relaasjes. Feitlik is de foarstelling in oanienskeakeling fan fertelde en spile anekdoates dy’t, de iene kear mear en de oare kear minder, mei it haadtema te meitsjen hawwe. Dat is eigen oan de foarm fan teater dy’t Jan, Marijke en Bonne bringe. Moaie ferhalen, ôfwiksele troch goede en flauwe grappen.
(Resinsje yn de Ljouwerter Krante fan freed 4 maart 2020)

‘Efkes fleurich fuort’ naar voorstelling Echt wier!
RYNK BOSMA

De incubatietijd van de voorstelling Echt wier! van Jan Arendz en Marijke Geertsma duurde bijna twee jaar in een tijd van wat mocht en vooral van wat niet mocht. Twee keer een ‘valse’ hoop en dito start, maar op woensdag 2 maart is dan toch de première in het Posthuis Theater in Heerenveen. Met de muzikale begeleiding van tekenaar en muzikant Frâns Faber. In de regio is de voorstelling op 9 maart te zien in Burgum en op 22 april in Holwert.Echt wier! is een voorstelling met de thema’s van een relatietherapie. Luchtig met de nadruk op het motto ‘efkes fleurich fuort’. Jan Arendz en Marijke Geertsma vormen al heel lang een echtpaar, maar zijn ook van beroep acteur en actrice, lange tijd bij Tryater, maar nu ook al weer geruime tijd onder de eigen paraplu van jmteaterwurk.nl. De voorstelling Echt wier! gaat over het wel en wee van een echtpaar dat na ruim vier decennia heeft besloten om via een relatietherapie de eigen relatie in de schijnwerpers te zetten. Een onderwerp dus dat het voor de hand liggend, gevaarlijke misverstand met zich meebrengt dat de bezoekers denken naar de persoonlijke relatieproblemen van Jan Arendz en Marijke Geertsma te hebben gekeken.
Dat misverstand of die aanname kleefde ook aan de voorstelling Vader en Zoon van vader en zoon Joop en Mads Wittermans. Een misverstand dus want die voorstelling werd uitgewerkt door maar verschillende schrijvers met een eigen invalshoek. De voorstelling Echt wier! werd geschreven door voormalig LC-journalist en toneelschrijver Bonne Stienstra.
Een goede bekende van het acteursechtpaar en dat betekende dat het verhaal werd geschreven met Arendz en Geertsma in het achterhoofd. Echt wier! is qua thematiek niet te vergelijken met bijvoorbeeld de ooit fameuze film Scènes uit een huwelijk van Ingmar Bergman. Misschien een overbodige opmerking of vergelijking omdat het motto ‘Efkes fleurich fuort’ eerder doet denken aan de luchtigheid van een Rients Gratama of Tetman de Vries dan aan de toch zwaarmoedige Zweedse regisseur.
Dus geen diepgaande voren van twee somber voortploegende mensen bij Echt wier! Regisseur is ook deze keer Bruun Kuijt en hij is alweer jaren de vaste regisseur die ook de voorstelling De man fan dyn libben regisseerde. Natuurlijk was de onzekerheid over wanneer het weer mocht vervelend, maar aan de andere kant: “Wy ha fansels yn dy twa jier net stil sitten, mar wol repeteard. Ik tink dat it yn dy twa jier better wurden is’’, zo zegt Geertsma. Arendz vult aan: “It is in hilarise foarstelling oer relaasjeproblemen. Bonne hat de boustiennen oanlevere en wy ha it persoanlik makke, sis mar de dichterlike frijheid naam.’’
Met als aanvulling: “Bonne wit wol in soad fan jim’’, zo zegt tekenaar en muzikant Frâns Faber als ‘de tredde yn it partoer’ op het toneel. Met mondharmonica en accordeon zorgt Faber voor de muzikale begeleiding met het stempel van de Franse chansons. De woordspeling ligt voor de hand: ‘Binne it no Frânse chansons of Frâns syn chansons’. In ieder geval zijn de tekeningen bij de voorstelling wel van zijn hand zonder de verleiding tot een woordspeling.
In zekere zin zijn het functionele tekeningen die bepaalde eigenschappen van Arendz en Geertsma uitvergroten of benadrukken via een portret. Het echtpaar op de onrustige, deels fictieve golven van een langdurige, al vier decennia durende relatie. Met als rode draad het portret van twee mensen die elkaar kennen als een heel vaak gelezen boek zonder te komen tot de legendarische conclusie van Simon Carmiggelt die cabaretier Wim Sonneveld ooit liet zeggen: ‘Mijn vrouw is een mooi boek, maar ik heb het al uit’.
Om het beeld van de voorstelling toch ook ietwat te nuanceren in een beeld van dat er wel degelijk een bepaalde ernstige ondertoon in zit, benadrukt Kuijt: “Het bevat ook leerzame levenslessen voor wie dat wil zien.’’ Niettemin gaat het vooral om de hilarische slingers die af en toe met een tragische ondertoon worden opgehangen. Want de therapeutische opdracht van bijvoorbeeld ‘Wat is je eerste herinnering’ bevat niet alleen een mogelijk grappige gebeurtenis, maar al vertellend komt toch ook het besef boven van de zandloper die tijd heet.
Wat van alle tijden is, is de ‘fernuvering’ van de vrouw over waar manlief zich eigenlijk zo over kan opwinden. Bijvoorbeeld over de onnatuurlijkheid van het Olympische onderdeel ‘dressuur’ waarin een paard danst op de Bolero van Maurice Ravel. “Lêsten stie ik by de hikke fan it lân fan Wiepke van de Lageweg, allegearre hynders dy’t op my takamen by de hikke. Ik de autodoar iepen en de Bolero opsette op de autoradio, wat tinkst dat ien fan dy hynders begjint te dûnsjen?’’
Of het bijna voorgeprogrammeerde ritueel van de vrouw op zoek naar een rinkelende mobiele telefoon. De man voorspelt al wat er bij de zoektocht in een vaste volgorde uit die damestas komt. Liefdevolle details van de voorspelbare elementen in een lange verhouding. Een portret dat het publiek in veel opzichten zal herkennen. Een spiegel met verhalen waarbij ‘De wierheid in moai ferhaal net yn de wei sitte mei’, zoals Arendz het samenvat. Zoals de ernst de luim van ‘efkes fleurich fuort’ niet in de weg mag zitten.
(Nieuwsblad voor Noordoost Friesland, 25 februari 2022)